Şok İle Mücadele Etmek

İnsanlar çaresiz ( seçeneksizlik hali ) kalınca standart olarak belli davranışlar sergilerler. Başımıza gelen olayları değiştiremesek de bu basamakları bilmemiz durumunda yaşadığımız şoku daha kolay atlatabiliriz.
Sıklıkla tükenmişlik, bulantı, bağışıklık sisteminin zayıflaması, kilo kaybı ya da alımı ağrı/ sızı ve uykusuzluk gibi fiziksel belirtiler de içermektedir.
Belirtiler zamanla kaybolur, genellikle 6 ay içinde ortadan kalkar. Rahatlatmaya ve toplumsal ilişkilere ihtiyaç duyar.

Günümüzde Psikiyatrist E. Kübler-Ross'un yasın beş aşamalı sürecinden yola çıkarak 8 aşamalı tüm insanların ortak davranış basamaklarını yaşadığı ortaya konulmuştur. Bunlar:

1. Şok
2. Sorgulama
3. Suçlama
4. Bastırma
5. Kabullenme ( Aktif / Pasif )
6. Savaşma
7. Ustalaşma
8. Dönüşüm

 1. ŞOK

İflas, eşin terk etmesi, vefat, hastalık, kaza vb. örneklerdein hepsinde kişi şok yaşar. Beden kimyası değişir. Kaç ya da savaş seçeneklerinden birini tercih eder. Kaybın hemen sonrasında olanları kabul etmek zordur. Kişi kendini uyuşmuş hissedebilir, kaybın gerçekten olduğuna inanmayabilir ya da gerçeği inkar edebilir. 

2. SORGULAMA

Kişi şoktan cıkınca sorgulamaya başlar.

Boşlukta olma duygusu, umutsuzluk, özlem, ya da yoğun bir yalnızlık  duyguları yaşanabilir. Ayrıca yoğun bir üzüntü ya da aşırı ağlama olabilir.

Bu niye oldu?

Niye başıma geldi?

Ne yaptımda benim başıma geldi?

Bilinçaltı tamamen anlam verme üzerine kuruludur ve bunu çok hızlı yapmaya çalışır. Genellikle şunun yüzünden oldu der.

3.SUÇLAMA

En saldırgan aşamadır. Bütün korku, kaygı, öfke belli bir yöne doğru yönelir. Kişi kendini, Allah’ı, doktorları, hatta ölerek kendini terk etmiş olan sevdiği kişiyi bile suçlayabilmektedir. Birey yaşadıklarının adil olmadığını düşündüğü için birini suçlar. Genellikle en yakınındaki kişiye yöneltir ( Anne, baba, çocuk, yönetici vs.). Hiç kimseyi bulamazsa dönüp kendini suçlar.

4.BASTIRMA

İnkar etme aşamasıdır. Semptomlar baskılanmaya ve ignore edilmeye çalışılır. Kişi olayla başa çıkamayacağını düşündüğünde gerçeğin dışında gerçeklik yaratır. Rüyalarda alternatif simülasyonlar yaratır. Gerçek hayatta da yapmaya başlayabilir. Hayır, iflas etmedim. Kanser olmadım gibi düşünebilir.Bastırma başka semptomların ortaya çıkmasına neden olabilir. Psikomatik bozukluklar ortaya çıkabilir.

 

5.KABULLENME

• Pasif Kabullenme: Allah'tan geldi, yapacak bir şey yok der. Ancak bu yeterli değildir. İlerleyen zamanlarda sıkıntılar oluşur.
• Aktif Kabullenme: Evet böyle bir şey başıma geldi der.Bir sonraki aşmaya götürür.

6.SAVAŞMA

Aktif kabulenmeden sonra savaşmaya başlar. Çözümler üretmeye çalışır. Mevcut durumdan kurtulmak için yöntemler geliştirir.

7.USTALAŞMA

Kişi verdiği savaş sonrası mevcut durumdan kurtulur. Benzer durumlar ile baş edebilmek için yöntemler oluşturur. En başarılı kişiler sorunların çözümleri konusunda ustalaşmış kişilerdir.

 

8.DÖNÜŞÜM

Kişi kazandığı hayat tecrübesiyle kendine ve hayata yüklediği anlamı değişitirir. Örneğin bu aşamaya gelen kişiler "Kanser, benim hayatta başıma gelen en öğretici şeydi" der. Bu basamağa gelmiş kişiler bir daha iflas etmezler veya bir daha iş hayatına girmeyebilir.

• Tüm insanlardaki ortak olan durum bu basamkalarının hepsini yaşıyor olmalarıdır. 
• İnsana göre bu basmaklarda kalış süreleri değişir.  Ancak hiç basamak atlanamaz.
• Sevdiği birinin kaybı halinde aktif kabullenme yeterlidir. Çünkü savaşacak bir şey yoktur.
• Herhangi bir basamağı geçmeden çözüme ulaşılamaz.
• Kişinin hangi basamakta kaldığı bilinirse çözüm üretmek kolaylaşır.
• Bu basamakların evrensel olduğu bilindiği için olarlara bakış açısı değişir. Daha az problem yaşar.
• Daha çabuk çözüme ulaşır.
• Aynı olay nedeniyle daha sonra şok yaşama riski azalır.
• Benzer olaylardan korkmaz.
• Kişi bir olay için geliştirdiği davranış modelini farklı durumlarda da kullanabilir.